काठमाडौं- १९८४ मा भएको शिख दंगामा कांग्रेस नेता सज्जन कुमारलाई दिल्ली उच्च अदालतले दोषी ठहर गरेको छ।
यसअघि पटियाला उच्च अदालतले कांग्रेस नेता यशपालसिंहलाई फाँसीको सजाय सुनाएको थियो। नोभेम्बर २० मा भएको फैसलाले अर्का आरोपी नरेश सहरावतको जन्मकैद हुने ठहर गरेको थियो।
३४ वर्षपछि आएको यो फैसलाले सज्जन कुमारलाई जन्मकैदको सजाय हुने ठहरसमेत गरेको छ। कांग्रेस नेता सज्जनलाई ५ लाख रुपैयाँको जरिवानासमेत भराउने ठहर गरेको छ। उच्च अदालतले उनलाई ३१ डिसेम्बरभित्र आत्मसमर्पण गर्न भनेको छ।
तल्लो अदालतले सज्जनलाई सफाइ दिने फैसला सुनाएको थियो। न्यायाधीशद्धय एस मुरलीधर र विनोद गोयलको इजलासले उक्त फैसला उल्ट्याउँदै दोषी ठहर हुने निर्णय सुनाएको हो। सज्जनमाथि हत्या, षडयन्त्र, दंगा भड्काउने र उत्तेजक भाषण गरेको आरोपमा उच्च अदालतले दोषी ठहर गरेको हो।
सज्जनसहित अवकाशप्राप्त क्याप्टेन भागमल, पूर्व कांग्रेस पार्षद् बलवान् खोकर र गिरधारी लाल दोषी ठहर भएका हुन्। यी तीन अधिकारीलाई तल्लो अदातलले तीन वर्ष कैदको फैसला सुनाएको थियो। तर उच्च अदालतले भने जनही १०–१० सालको सजाय सुनाएको हो।
के थियो घटना?
नोभेम्बर १ अर्थात् ३४ वर्षपहिले सन् १९८४ मा भारतमा जातीय दंगा भएको थियो। उक्त घटना हालसम्मकै भयानक हिंसामध्ये एक घटनाका रुपमा लिने गरिएको छ।
३१ अक्टोबरमा दुई शिख सुरक्षाकर्मीले इन्दिरा गान्धीको गोली हानी हत्या गरेपछि देशभर शिखविरोधी दंगा फैलियो। हजारौं शिखको निर्ममतापूर्वक हत्या भयो। हत्याको बदलामा गान्धीका सर्मथकले निर्दोष शिखलाई निसाना बनाए। बदलामा उत्रेका मानिसले शिखका पसल र घरमा छानीछानी तोडफोड गरेका थिए।
एक प्रतिवेदनअनुसार दिल्ली, कानपुर, राउरकेला र देशका अन्य सहरमा गरी दिउँसै १५ हजार शिखको हत्या भएको थियो। दिल्लीमा मात्र ७ जना हत्या भएको थियो।
गान्धीको हत्यापछि भिड सडकमा उत्रँदै ‘खुनको बदला खुन’ भन्दै नारा लगाइएको थियो। लाजपत नगर, जंगपुरा, डिफेन्स कोलोनी, फ्रेन्स कोलोनी, महारानी बाग, पटेल नगर, सफदरजंग र पञ्जावबाग लगायतका क्षेत्रमा व्यापक लुटपाट भएको थियो। यी क्षेत्रका घर, पसल र गुरुद्धारमा लुटपाट गर्दै आगजनी भएको थियो।
पाकिस्तानबाट आएका शिखहरुको बस्तीमा बलात्कारको घटनासमेत भयो। बलत्कारजस्तो जघन्य अपराधमा समेत अपराधीलाई कारबाही भएन, उन्मुक्ति पाए। घर जलाइनुका साथै पुरुषहरुलाई बाँधेर महिलाको बलत्कार गरिएको थियो भने तरबारले हानेर हत्या गरिएको थियो। यसपछि भारतीय शिख समुदायले १ नोभेम्बरलाई कालो दिनका रुपमा मान्दै आएका छन्।
दंगाको घटना छानबिनका लागि १० वटा आयोग गठन भए। तर मुख्य व्यक्तिमाथि कारबाही भएन। दंगामा कांग्रेस नेताको भूमिकाका बारेमा निकै आलोचना भयो। कांग्रेस वरिष्ठ नेताहरु सञ्जनकुमार र जगदिश टाइलरमाथि गम्भीर आरोप लाग्यो। उनी पक्राउ परे। २०१३ मा तल्लो अदालतले सज्जन कुरमालाई बिना धरौटी साधारण तारेखमा रिहा गर्यो।
पूर्व पार्षद् बलवान खोखर, अवकाशप्राप्त सैनिक अधिकारी क्याप्टेन भागमल, गिरधारी लाल र अन्य दुई जनालाई दोषी ठहर गरियो। त्यसैगरी पूर्वविधायक महेन्द्र यादव र किशन खोखरलाई ३/३ वर्षको कैद सजाय हुने फैसला तल्लो अदालतले सुनायो। जगदीश टाइलरलाई भने सफाइ दिइयो।
अधिकांश मुद्दाहरु प्रमाण अभावको कारण देखाउँदै बन्द गरिएका छन्। तर शिखहरुले त्यसको छानबिन हुनुपर्ने माग गर्दै आइरहेका छन्। तर अब छानबिन हुने सम्भावना क्षीण बन्दै गएको छ।
नेपाललाइभमा प्रकाशित सामग्रीबारे कुनै गुनासो,
सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई nepallivenews@gmail.com मा
पठाउनु होला।
-1791822485.png)
-1786602170.png)
